KRÓTKA HISTORIA SANKTUARIUM I CUDOWNEJ FIGURY MATKI BOSKIEJ PRZECZYCKIEJ
Pierwsza wzmianka o miejscowości PRZECZYCA pochodzi z początku XIV w. i dotyczy przejęcia tej wioski od pierwotnych właścicieli Benedyktynów Tynieckich, na zasadzie rekompensaty za utracone, a przekazane klasztorowi w dzierżawę posiadłości w Bieczu, przez biskupstwo krakowskie. Parafia Przeczyca powstała w XIV wieku (1312 r. lub 1348 r.) i należała do rozległej diecezji krakowskiej. Istniała już w XIV wieku, bo tutaj biskup Piotr Wysz wydaje z datą 31 X 1401 roku dekret dotyczący bractwa Najświętszej Marii Panny. Według ks. Jana Długosza parafia w Przeczycy miała tytuł św. Michała, a należały do niej wioski: Przeczyca, Dęborzyn, Jaworze i Zagórze. Przypuszcza się, bazując na tradycji ludowej, że pierwszy kościół w Przeczycy istniał już na zamku i uległ zniszczeniu wraz z nim w czasie najazdu tatarskiego. Natomiast pierwszy kościół parafialny zbudowany w XIV wieku został spalony w czasie najazdu Jerzego Rakoczego w XVII wieku. Według wizytacji z przełomu XVI i XVII wieku ( 1595 r. i 1610 r.) w kościele drewnianym, w którego prezbiterium strop był beczkowaty, a w nawie płaski, znajdowała się w ołtarzu głównym łaskami słynąca figura Matki Boskiej Przeczyckiej. W kościele tym, w świetle innego przekazu, były dzwony. Jeden z nich pochodził z 1504 roku. Trzeci kościół, także drewniany wzniesiono około 1687 roku, przez proboszcza ks. Gallusa Bielowicza. Dotrwał on do roku 1907, kiedy to został rozebrany. Kościół ten według spisu inwentarza z 1798 roku nie miał bocznych kaplic i dobudowano do niego murowaną zakrystię. Inne źródło z 1835 roku podaje, że dach kościoła był kryty gontami, a dzwonnica, która stała początkowo osobno, była przybudowana do kościoła. Figura Matki Bożej znajdowała się w głównym ołtarzu i była zasłaniana obrazem Św. Michała – patrona parafii. Po rozbiorach parafia Przeczyca należy do nowo utworzonej diecezji tarnowskiej, a od 1809 roku przechodzi do diecezji przemyskiej. Nowy kościół murowany, stojący do dziś, zaczęto budować w 1904 roku, a ukończono go w 1906 roku. W 1925 roku parafia Przeczyca przeszła ponownie do diecezji tarnowskiej. Czas powstania cudownej statuy Matki Boskiej Przeczyckiej określa się na lata 1460-1470. Suknia Matki Bożej jest w stylu gotyckim, ale twarze Maryi i Dzieciątka mają wygląd renesansowy. Niektórzy historycy sztuki sugerują, że figura została wyrzeźbiona w jednej ze szkół Wita Stwosza na Węgrzech. Jest to rzeźba wykonana w drzewie lipowym lub gruszkowym, o wysokości 120 cm. Matka Boża na prawej ręce trzyma Dzieciątko Jezus. Udokumentowany kult Matki Boskiej Przeczyckiej sięga XVI wieku. Jako wotum z datą 3 maja 1679 roku został ofiarowany obraz malowany na desce. Przed Matką Bożą klęczy szlachcic, herbu Prus a pod obrazem znajduje się napis: „Ja Jan Józef Grzybowski, zeznawam, że w ciężkiej bardzo chorobie będąc tak, że nikt mi żywota nie tuszył, ofiarowałem się na to miejsce do Najświętszej Panie Maryi Przeczyckiej y wielkiej doznałem pomocy, bo w krótkim czasie ozdrowiałem, na znak wdzięczności Matce Miłosierdzia to wotum oddaję”. Szlachcic ten pochodził prawdopodobnie z Lublina, co świadczyłoby o szerokim zasięgu kultu Matki Boskiej Przeczyckiej w XVII wieku. Były też inne wota. W 1804 roku władze austriackie skonfiskowały naczynia liturgiczne, które przeznaczono na wojnę Austrii z Napoleonem. W tym samym czasie zginęły też wota. Ogółem Austriacy zabrali około 30 wotów, resztę ukradł złodziej. Ludzie ofiarowali jednak dalsze wota. Z początkiem XX wieku Matka Boska miała kilka sznurów korali oraz złoty pierścień ofiarowany przez księcia Franciszka Woronieckiego. Do Przeczycy przychodziły liczne pielgrzymki nie tylko z okolicznych wsi, ale nawet w Węgier i Słowacji. Andrzej Kuropatnicki w książce „Geografia albo dokładne opisanie Królestwa Galicji i Lodomerii” z 1786 roku wspomina o słynnym z cudów wizerunku Matki Boskiej Przeczyckiej. Pisarz Józef Ignacy Kraszewski podaje, że Przeczyca już w XV i XVI wieku znana była jako miejsce wielkiego napływu ludzi, w tym także żebraków, obok Częstochowy, Kalwarii, Świętego Krzyża, Szczepanowa, Gniezna, Rzeszowa, Zawady koło Dębicy. Odpust odbywał się w Przeczycy na Objawienie św. Michała – 8 maja. Po zaborach pielgrzymki do Przeczycy osłabły, ponowne ożywienie ruchu pielgrzymkowego obserwujemy dopiero w latach trzydziestych dziewiętnastego wieku. W 1831 roku wprowadzono w parafii drugi odpust na Wniebowzięcie Matki Bożej. Wizytacja dekanalna z 1837 roku potwierdza ożywienie kultu, podkreślając, iż wśród okolicznej ludności utarło się przekonanie, że „Maryja Przeczycka przeczy złu i nieszczęściu”. Wielkimi czcicielami i propagatorami kultu Matki Boskiej Przeczyckiej byli proboszczowie przełomu XIX i XX wieku:ks. Michał Biały (1880-1896) oraz ks. Stanisław Konopacki (1896-1920), który wybudował nowy kościół murowany i nosił się z zamiarem podjęcia starań o koronację. Za czasów posługi proboszcza Konopackiego na odpust Wniebowzięcia przybywało około 20 000 ludzi. W 1906 r. w czasie poświęcenia, a w 1908 r. podczas konsekracji dokonanej przez sufragana przemyskiego ks.bpa Karola Fischera zmieniono tytuł kościoła ze św. Michała na Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny. Starania o koronację podjął mianowany w połowie 1920 roku nowy proboszcz parafii ks. Stanisław Machnik. Cuda i łaski zaczęto oficjalnie spisywać na Boże Narodzenie 1920 roku. Dnia 18 IV 1922 roku wysłano pismo z parafii do Kurii Biskupiej w Przemyślu inicjujące starania o koronację Matki Boskiej Przeczyckiej.
Animatorami przedsięwzięć koronacyjnych byli: ks. Stanisław Machnik – proboszcz, pan Włodzimierz Kaczorowski – dziedzic i kolator z Przeczycy, oraz rodak pochodzący ze Skurowej ks. dr Józef Jałowy (1885-1954) – katecheta rzeszowskiego Gimnazjum im. ks. Stanisława Konarskiego, opiekun Towarzystwa Sług św. Zyty, moderator Sodalicji Mariańskiej Pań; później zaś w latach 1931-1934 budowniczy kościoła Chrystusa Króla w Rzeszowie. Dla przeprowadzenia koronacji konieczne było:
– udowodnienie starożytności kultu (antiquitas cultus)
– sporządzenie listy łask i cudów (copia gratiarum)
– wykazanie, że Przeczyca jest miejscem pielgrzymkowym (locum peregrinantium).
W odpowiedzi na pismo z 18 IV 1922 roku Kuria Biskupia w Przemyślu powołała 10 V 1922 r. Komisję, której przewodniczył ks. dr Stefan Momidłowski. Komisja ta w dniach 3 i 4 sierpnia 1922 roku wysłuchała świadectw wiernych którzy doznali łask i cudów. Przesłuchano wielu świadków, zaprotokołowano zaś pod przysięgą 109 świadectw. Sprawozdanie z prac Komisji złożono 12 listopada 1922 r. Dekretem z dnia l lutego 1923 roku biskup Józef Sebastian Pelczar uznał „statuę Matki Boskiej w Przeczycy za łaskami słynącą”. W oparciu o ten ostatni dokument parafia skierowała pismo do Ojca Świętego Piusa XI na Wielkanoc 1924 roku z prośbą o pozwolenie na koronację koronami papieskimi. 25 VI 1924 roku Kapituła Bazyliki Watykańskiej udzieliła pisemnej zgody na przeprowadzenie aktu koronacji. Ze względu jednak na śmierć biskupa Pelczara (+ 28 III 1924) i trwającą w diecezji roczną żałobę koronację odłożono na 15 VIII 1925 roku. Koronacji dokonał ks. bp Karol Józef Fischer – sufragan przemyski w asyście ks. bpa Leona Wałęgi – ordynariusza tarnowskiego i ks. bpa Edwarda Komara – sufragana tarnowskiego kaznodziei podczas uroczystości. W koronacji wzięło udział duchowieństwo oraz około 40 000 wiernych. Przed koronacją Matka Boska Przeczycka miała na głowie dwa rodzaje koron: drewnianą – wykonaną w stylu kazimierzowskim oraz blaszaną, posrebrzaną -w typie korony habsburskiej, fundowaną przez Feliksa i Józefę Łopuszczańskich, dzierżawców ze Skurowej w 1867 roku. Na koronację z ofiar parafian i i wiernych czcicieli z sąsiednich parafii ufundowano w 1923 roku korony dla Matki Bożej i Dzieciątka. W kilka lat po koronacji korony skradziono. Po odnalezieniu koron 14 IX. 1933 r. wynagradzającej koronacji dokonał 12 listopada 1933 roku biskup tarnowski Franciszek Lisowski. Po raz drugi ukradziono korony w nocy z 16 na 17 marca 1937 r. Złodzieje rozbili Tabernakulum, wysypali komunikanty, zabrali puszki, kielichy i wota. Z zakrystii skradziono monstrancję i naczynia liturgiczne. Na rekoronację w 1975 roku sprawiono nowe korony, dokonano też konserwacji i przywrócenia pierwotnego wyglądu cudownej figurze. Drugiej rekoronacji w sierpniu 1975 roku dokonał kard. Karol Wojtyła papież Jan Paweł II. Współkoronatorami byli: kard. Paweł Zoungrana z Górnej Wolty (Afryka) oraz ks. bp Jerzy Ablewicz – Biskup Tarnowski. Po tej rekoronacji kult Matki Bożej Przeczyckiej został umocniony o czym świadczą: tygodniowy odpust w sierpniu na Uroczystość Matki Bożej Wniebowziętej oraz pielgrzymki wiernych z sąsiednich parafii. Wybierając się do Matki Boskiej Przeczyckiej nie należy nastawiać się na zwiedzanie zabytków tylko na modlitwę, która jest tu wysłuchana.